Skip to content
Switch to English Přepnout do češtiny Auf Deutsch wechseln Cambiar a Español Passer au Français Passa all'Italiano Mudar para Português Prepnúť na Slovenčinu

Przewodnik wdrożeniowy

KPI w produkcji.

KPI w produkcji to mierzone liczby, według których zakład jest prowadzony. Zwykle dzieli się je na bezpieczeństwo, jakość, dostawy, zapasy i produktywność (SQDIP). Wskaźniki, które naprawdę coś dają, mają trzy cechy: mierzy się je na procesie, każdy ma imiennie wskazaną osobę odpowiedzialną i każdy prowadzi do decyzji na stałym spotkaniu. Mierz mało liczb, za które ktoś odpowiada, zamiast wielu, za które nie odpowiada nikt. KPI bez osoby odpowiedzialnej i bez decyzji to raportowanie, a nie zarządzanie.

Po co są KPI w produkcji

KPI w produkcji istnieje po to, żeby ktoś mógł podjąć decyzję. To cała jego rola. Terminowość na poziomie 87 procent nie jest jeszcze informacją, dopóki ktoś nie odpowiada za tę liczbę, nie wie, dlaczego jest 87, a nie 94, i nie używa jej na przeglądzie, żeby zdecydować, gdzie pójdzie kolejny środek zaradczy. Wszystko inne, co się mierzy, a zakłady mierzą naprawdę dużo, jest zwykłym wskaźnikiem: bywa przydatny, czasem ktoś do niego zajrzy, ale zakład się nim nie kieruje.

Przydaje się prosta hierarchia. Na górze stoi od pięciu do ośmiu KPI zakładu, umownie pogrupowanych na bezpieczeństwo, jakość, dostawy, zapasy i produktywność, czyli według struktury SQDIP, która porządkuje też codzienne tablice. Niżej każdy obszar i każda linia mają od trzech do pięciu własnych liczb, na które ludzie na zmianie rzeczywiście mają wpływ. Jeszcze niżej leżą wszystkie wskaźniki, które systemy i tak rejestrują. Najczęstszy błąd to spłaszczenie tej hierarchii do jednego zestawienia na 40 wierszy, gdzie wszystko jest tak samo ważne, czyli nic nie jest ważne.

Zakres: ta strona definiuje podstawowe wskaźniki, podaje ich wzory i pokazuje, jak wybrać zestaw startowy oraz zmierzyć poziom bazowy. Codziennej tablicy zbudowanej z tych liczb poświęcony jest przewodnik o tablicach SQDIP, samej efektywności maszyn przewodnik o OEE, a kaskadowaniu wskaźników zakładu aż do poziomu zmiany roboczej przewodnik o drzewie KPI.

Miejsce KPI na roadmapie transformacji

Na roadmapie wdrożenia TeamGuru ten temat to praktyka bazowych KPI na etapie diagnozy. Następuje po ocenie stanu obecnego, która nazywa problem biznesowy, jakiemu wskaźniki mają służyć, i idzie w parze z mapowaniem strumienia wartości, które mierzy na hali lead time, produkcję w toku i czas przezbrojenia. Poziom bazowy zasila potem wdrażanie strategii, które ustawia na nim cele, oraz codzienne zarządzanie, które czyta go każdego dnia.

Kiedy więcej KPI szkodzi

Mierzenie sprawia wrażenie postępu i właśnie dlatego łatwo je przedawkować. Każda liczba dołożona do zestawienia kosztuje uwagę, a uwaga jest w zakładzie najrzadszym zasobem. Zanim dołożysz kolejny wskaźnik, sprawdź listę poniżej: większość kulejących systemów pomiaru psuje się na jeden z tych czterech sposobów i żadnego z nich nie naprawi dokładanie kolejnych liczb.

  • Zestawienie na 40 wskaźników. Nikt nie umie powiedzieć, kto odpowiada za wiersz 23, przeglądy przelatują po liście, zamiast rozstrzygać, a trzy ważne liczby giną wśród 37 nieważnych. Jeśli comiesięczny przegląd nie jest w stanie omówić każdego wskaźnika, to lista jest za długa, a nie spotkanie za krótkie.
  • Średnie, które ukrywają wahania. Miesięczny OTIF na poziomie 91 procent może się składać z jednego świetnego i jednego fatalnego tygodnia, a cała nauka siedzi w tym fatalnym. Na poziomie roboczym patrz na trendy i rozrzut; pojedyncze uśrednione liczby zostaw do podsumowań.
  • Wskaźniki na pokaz. Liczba wyprodukowanych sztuk świetnie wygląda na ścianie i nagradza nadprodukcję, najgorsze z siedmiu marnotrawstw. Każdy wynik produkcji, którego nie odnosisz do zapotrzebowania, jakości albo czasu, chwali wysiłek, zamiast mierzyć efekt.
  • KPI, na które zespół na zmianie nie ma wpływu. Rotacja zapasów na tablicy gniazda produkcyjnego to szum: zespół nie ruszy jej ze swojego stanowiska. Zamiast tego kaskaduj: gniazdo pilnuje zgodności z planem i FPY, a te składają się na rotację, za którą odpowiada dyrektor zakładu.

Tabela definicji: podstawowe KPI w podziale na SQDIP

Siedemnaście wskaźników poniżej pokrywa to, z czego większość zakładów realnie wybiera. Wzory są celowo napisane zwykłym językiem: liczba, której nie da się wyjaśnić przy tablicy jednym zdaniem, nie utrzyma się na hali. Żaden zakład nie powinien śledzić wszystkich siedemnastu. Zestaw startowy wybierz według zasad z następnej sekcji.

KPI Definicja Wzór Typowe zastosowanie
Bezpieczeństwo
TRIR Total Recordable Incident Rate: wypadki i choroby zawodowe podlegające rejestracji, przeliczone na 100 pracowników pełnoetatowych rocznie. Standardowy wskaźnik wynikowy (lagging) w BHP. TRIR = (zdarzenia podlegające rejestracji x 200 000) / przepracowane godziny Porównanie poziomu BHP między zakładami i w czasie. Stała 200 000 to 100 pracowników razy 2 000 godzin.
Zgłoszenia ZPW (near miss) Ile zdarzeń potencjalnie wypadkowych (ZPW) i niebezpiecznych warunków ludzie zgłaszają w danym okresie. Wskaźnik wyprzedzający (leading): rosnąca liczba zgłoszeń zwykle oznacza rosnące zaufanie, a nie rosnące zagrożenie. Liczba zgłoszonych ZPW na miesiąc (często na 100 pracowników) Ocena, czy system BHP wychwytuje problemy, zanim zamienią się w wypadki.
Jakość
First Pass Yield (FPY) Udział sztuk, które przechodzą dany krok procesu poprawnie za pierwszym razem, bez przeróbek, napraw i braków. FPY = sztuki dobre za pierwszym razem / sztuki rozpoczęte Najuczciwsza pojedyncza liczba o jakości jednego kroku procesu, bo liczy też przeróbki, które wskaźnik braków pomija.
Rolled Throughput Yield (RTY) Prawdopodobieństwo, że sztuka przejdzie za pierwszym razem przez wszystkie kroki całego strumienia: iloczyn FPY poszczególnych kroków. RTY = FPY kroku 1 x FPY kroku 2 x ... x FPY kroku n Ujawnia ukrytą fabrykę. Pięć kroków po 97 procent daje RTY zaledwie 86 procent.
Wskaźnik braków Udział rozpoczętych sztuk (albo kosztu produkcji) traconych jako braki. Wskaźnik braków = sztuki zbrakowane / sztuki rozpoczęte Pokazuje skalę straty materiału. Czytaj go razem z FPY, który obejmuje także przeróbki, których ten wskaźnik nie widzi.
Wskaźnik PPM Liczba wadliwych części na milion sztuk dostarczonych klientowi. PPM = (sztuki wadliwe / sztuki dostarczone) x 1 000 000 Jakość widziana oczami klienta; to ta liczba trafia na karty oceny dostawcy.
Koszty złej jakości (COPQ) Wszystkie pieniądze wydane dlatego, że coś nie wyszło dobrze za pierwszym razem: braki, przeróbki, gwarancje, zwroty i dodatkowe kontrole. COPQ w procentach = (braki + przeróbki + gwarancje + koszt kontroli) / sprzedaż Przekłada jakość na pieniądze, na potrzeby priorytetów i comiesięcznego przeglądu zarządzania.
Dostawy
Terminowość dostaw (OTD / OTIF) Udział zamówień klienta dostarczonych w obiecanym terminie. OTIF dokłada dwa warunki: w całości i zgodnie z zamówieniem. OTIF = zamówienia dostarczone na czas i w całości / wszystkie zamówienia Dostawy widziane oczami klienta. Licz od pierwszego obiecanego terminu, nie od ostatniej zmiany terminu.
Zgodność z planem produkcji Na ile produkcja trzymała się planu w danym okresie, co do ilości i kolejności. Zgodność z planem = sztuki wykonane zgodnie z planem / sztuki zaplanowane Oddziela opóźnienia wynikające z planowania od tych, które biorą się z realizacji.
Lead time (czas realizacji) Czas od zamówienia do dostawy albo od wejścia materiału do zakładu do wyjazdu z rampy. Razem z kolejkami. Lead time = data dostawy minus data zamówienia (albo liczba dni od rampy do rampy) Liczba opisująca cały strumień, mierzona podczas mapowania. Prawie zawsze rządzi nią czekanie, a nie obróbka.
Zapasy
Rotacja zapasów Ile razy w roku zapas zostaje zużyty i odtworzony. Rotacja = koszt sprzedanych towarów / średnia wartość zapasu Spojrzenie finansowe na to, ile gotówki wiąże produkcja.
Zapas w dniach (DOH) Na ile dni wystarczy obecny zapas przy obecnym zużyciu. DOH = 365 / rotacja zapasów (albo stan magazynowy / zużycie dzienne) Ten sam fakt co rotacja, tylko w jednostkach operacyjnych. Działa na materiał, na etap i na magazyn.
Produkcja w toku (WIP) Sztuki leżące między surowcem a wyrobem gotowym, najlepiej wyrażone w dniach zapotrzebowania. WIP w dniach = sztuki w toku / zapotrzebowanie dzienne Bezpośredni sprawca długiego lead time. Ograniczenie WIP to najszybsza dźwignia skracania czasu realizacji, jaką ma zakład.
Produktywność
OEE Overall Equipment Effectiveness: jaka część zaplanowanego czasu pracy maszyny daje dobre sztuki w tempie nominalnym. OEE = dostępność x wydajność x jakość Wskazuje największą z sześciu wielkich strat na wąskim gardle. Pełne obliczenie jest w przewodniku o OEE.
Wydajność pracy Dobre sztuki przypadające na godzinę pracy bezpośredniej. Wydajność pracy = sztuki dobre / godziny pracy bezpośredniej Dobra do śledzenia efektu usprawnień. Ryzykowna jako cel zmiany, bo nagradza nadprodukcję.
Czas przezbrojenia Czas od ostatniej dobrej sztuki wyrobu A do pierwszej dobrej sztuki wyrobu B w pełnym tempie. Przezbrojenie = godzina pierwszej dobrej sztuki B minus godzina ostatniej dobrej sztuki A Dźwignia stojąca za wielkością partii i elastycznością; to nią zajmuje się SMED.
Nieplanowane przestoje Zaplanowany czas produkcji utracony przez nieplanowane zatrzymania. Przestoje w procentach = czas nieplanowanych zatrzymań / zaplanowany czas produkcji Zasila priorytety utrzymania ruchu. Przyczyny zatrzymań zapisuj przy maszynie, a nie w miesięcznym raporcie.

Dwa z nich mają własne strony i zasłużyły na nie: OEE, gdzie trzy składowe i sześć wielkich strat wymagają pełnego omówienia, oraz czas przezbrojenia, który skraca się metodą SMED. Lead time i produkcja w toku nie są szacowane, tylko mierzone podczas tygodnia mapowania strumienia wartości, i dlatego obie praktyki idą równolegle.

Jak wybrać swoje KPI: sześć zasad doboru

To na etapie doboru wygrywa się albo przegrywa cały system pomiaru, a dobór jest projektowaniem, nie zbieraniem. Zastosuj te zasady po kolei do tabeli powyżej, a zestaw pięciu do ośmiu liczb na poziomie zakładu wyjdzie niemal sam.

Zacznij od wąskiego gardła i problemu biznesowego

Listy KPI się nie zbiera, tylko się ją wyprowadza. Jeśli problemem biznesowym są dostawy, a wąskim gardłem obróbka, to na listę wchodzą OTIF, OEE obróbki i czas przezbrojenia, a kilkanaście innych sensownych wskaźników nie. Wskaźnik zasługuje na miejsce wtedy, gdy wiąże się z tym, co dziś ogranicza zakład.

Do każdego wskaźnika wynikowego dobierz wyprzedzający

Wskaźniki wynikowe (OTIF, TRIR, COPQ) mówią, jak wyszedł miesiąc. Wyprzedzające (zgodność z planem, zgłoszenia ZPW, FPY na wąskim gardle) mówią, jak miesiąc idzie, kiedy można jeszcze zareagować. Zestaw złożony z samych wskaźników wynikowych opisuje wyłącznie przeszłość.

Jedna osoba odpowiedzialna za każdy wskaźnik

Osoba odpowiedzialna to ten jeden człowiek, który wyjaśnia liczbę, wie, dlaczego się ruszyła, i przynosi środek zaradczy. Wskaźnik przypisany działowi nie ma odpowiedzialnego. Jedna osoba może odpowiadać za kilka wskaźników; żaden wskaźnik nie może mieć dwóch.

Najpierw poziom bazowy, potem cel

Mierz od dwóch do czterech tygodni, zanim ustawisz jakikolwiek cel. Cele ustawione przed poznaniem poziomu bazowego są wynegocjowaną fikcją, a ludzie uczą się wtedy obchodzić pomiar zamiast poprawiać proces.

Mierz na procesie, nie z raportów

Liczbę z tablicy musi dać się policzyć tam, gdzie powstaje praca: sztuki, zatrzymania, minuty, wady. Wyciągi z ERP i uzgodnienia na koniec miesiąca przychodzą za późno i kończą się sporem. Liczba, którą operatorzy pomogli policzyć, jest liczbą, którą przyjmą.

Każdy wskaźnik potrzebuje spotkania, na którym ktoś go czyta

Nazwij spotkanie, na którym dany wskaźnik się czyta, i decyzję, której służy: codzienne spotkanie Tier przy tablicy, cotygodniowy przegląd wyników albo comiesięczny przegląd zarządzania. Jeśli nie potrafisz wskazać spotkania, wskaźnik jest ozdobą i można go skreślić.

Poziom bazowy, który ludzie przyjmą

Poziom bazowy to od dwóch do czterech tygodni uczciwego pomiaru, zanim pojawi się jakikolwiek cel. Kolejność ma znaczenie. Najpierw opisz każdy wskaźnik na piśmie: wzór, źródło danych, zasady liczenia i przypadki sporne, bo pierwsza kłótnia przy każdej tablicy dotyczy definicji, a nie wyniku. Po drugie, mierz na procesie, tak żeby ludzie, którzy ten proces prowadzą, sami liczyli albo przynajmniej widzieli, jak się liczy. Po trzecie, niech każda osoba odpowiedzialna przyjmie swoją liczbę: nie polubi, tylko uzna za prawdziwą. Dopiero wtedy ustawiaj cele.

Licz się z tym, że poziom bazowy wyjdzie gorszy, niż wszyscy sądzili. Raportowane liczby przez lata idą w górę, bo definicje po cichu robią się coraz łagodniejsze. Pomiar na procesie tę łagodność kasuje. OTIF, który spada z raportowanych 95 na zmierzone 87, nie pogorszył się. Stał się prawdziwy, a tylko prawdziwe liczby da się poprawiać.

Przykład: sześć wskaźników na start

Poniższe liczby są przykładowe, ale spójne. Dotyczą tego samego producenta komponentów zatrudniającego 450 osób, który przewija się przez całą roadmapę transformacji: dzienne zapotrzebowanie 456 sztuk na dwóch zmianach, dostawy wskazane jako problem biznesowy, obróbka rozpoznana jako wąskie gardło i tydzień mapowania, który znalazł 8 400 sztuk w toku oraz 47-minutowe przezbrojenie. Zakład wybrał sześć wskaźników na start, a każdy wybór da się wyprowadzić z którejś zasady doboru:

KPI Zmierzony poziom bazowy Osoba odpowiedzialna Dlaczego akurat ten
TRIR 2,4 (ostatnie 12 miesięcy) Dyrektor zakładu BHP otwiera każdą tablicę i każdy przegląd. Dyrektor zakładu odpowiada za ten wskaźnik osobiście, żeby przekaz był jednoznaczny.
First Pass Yield, montaż 94,2% Kierownik obszaru montażu Przeróbki na montażu codziennie rozchwiewały plan. FPY na ostatnim kroku pokazuje jakość całego strumienia.
OTIF 87% (pierwszy obiecany termin) Kierownik planowania Dostawy to problem biznesowy wskazany w ocenie stanu obecnego. Liczone od pierwszej obietnicy, więc przeplanowanie nie poprawi wyniku.
WIP w dniach zapotrzebowania 18,4 dnia (8 400 szt. przy 456 dziennie) Menedżer strumienia wartości Zespół mapujący pokazał, że to WIP tworzy lead time. Jedna liczba wystarczy zamiast dwóch.
OEE, linia obróbki 61% Kierownik obszaru obróbki Obróbka jest wąskim gardłem. OEE w dowolnym innym miejscu rozpraszałoby uwagę; tutaj OEE to zdolność produkcyjna.
Czas przezbrojenia, obróbka średnio 47 minut Kierownik obszaru obróbki Wskaźnik wyprzedzający dla WIP i OTIF: tydzień mapowania pokazał, że 47-minutowe przezbrojenie wymusza partie, z których bierze się 18,4 dnia.

Zwróć uwagę, czego tu nie ma. Nie ma rotacji zapasów, bo WIP w dniach niesie ten sam sygnał na poziomie, na którym menedżer strumienia wartości może działać. Nie ma wydajności pracy, bo kiedy problemem są dostawy, ten wskaźnik ciągnie uwagę w stronę maszyn pracujących pełną parą, a stąd właśnie wzięło się 8 400 sztuk w toku. Nie ma też jeszcze żadnych celów: te przyjdą z wdrażania strategii po czterech tygodniach zbierania danych, więc pierwsze cele powstaną na podstawie rzeczywistości, a nie życzeń.

Od liczb do zarządzania

Zestaw KPI z poziomem bazowym pokazuje stan, ale jeszcze niczym nie zarządza. Zamieniają go w system zarządzania trzy praktyki. Pierwsza to kaskadowanie: drzewo KPI łączy każdą liczbę zakładu z liczbami obszaru i zmiany, które ją napędzają, dzięki czemu zespół poprawiający zgodność z planem wie, że rusza tym OTIF całego zakładu. Druga to rytm: liczby zmianowe trafiają na tablice SQDIP czytane w cyklu codziennego zarządzania, gdzie czerwona liczba w ciągu 24 godzin zamienia się w działanie z osobą odpowiedzialną i terminem. Trzecia to eskalacja w górę: cotygodniowe i comiesięczne przeglądy zajmują się trendami, z którymi cykl dzienny sam sobie nie poradzi.

To też moment, w którym arkusze kalkulacyjne się poddają: definicje rozchodzą się po lokalnych kopiach, poziom bazowy jest przepisywany ręcznie, a przegląd znów opiera się na liczbach, którym nikt do końca nie ufa. W TeamGuru każdy wskaźnik istnieje raz, razem z definicją, osobą odpowiedzialną, poziomem bazowym i historią, w obszarze KPI i zarządzania wynikami, a tablice i przeglądy czytają z tego jednego zapisu przez raportowanie operacyjne, więc codzienna tablica, comiesięczny przegląd i telefon dyrektora zakładu pokazują tę samą liczbę.

Kolejne kroki na roadmapie to wdrażanie strategii, które ustawia cele na poziomie bazowym i zamienia największe luki w kilka priorytetów z imiennie wskazanymi odpowiedzialnymi, oraz codzienne zarządzanie, które co rano zamienia te liczby w decyzje.

KPI w produkcji: diagram wdrożenia (przewodnik TeamGuru)

Zabierz to ze sobą

Diagram z tego przewodnika jako obraz do swobodnego wykorzystania na wewnętrznych szkoleniach i warsztatach.

Pobierz PNG
Podgląd diagramu Pobierz PNG
KPI w produkcji: diagram wdrożenia (przewodnik TeamGuru)

Najczęstsze pytania

Ile KPI powinien mieć zakład produkcyjny?
Od pięciu do ośmiu na poziomie zakładu, zwykle jeden lub dwa na każdą kategorię SQDIP, oraz od trzech do pięciu na obszar albo linię. Praktyczny sprawdzian jest dwojaki: każdy wskaźnik ma imiennie wskazaną osobę odpowiedzialną i spotkanie, na którym naprawdę się go czyta. Jeśli przegląd nie jest w stanie omówić każdego wskaźnika w dostępnym czasie, to lista jest za długa.
Czym różnią się wskaźniki wyprzedzające od wynikowych?
Wskaźniki wynikowe (lagging) mierzą skutek po fakcie: OTIF, TRIR, koszty złej jakości. Wyprzedzające (leading) mierzą to, co te skutki napędza, kiedy jest jeszcze czas zareagować: zgodność z planem, zgłoszenia zdarzeń potencjalnie wypadkowych, FPY na wąskim gardle. Dobry zestaw łączy jedne z drugimi. Same wskaźniki wynikowe mówią tylko, co się wydarzyło, a wtedy nie ma już czym zarządzać.
Czym różni się KPI od zwykłego wskaźnika?
Zmierzyć można prawie wszystko. KPI to wskaźnik awansowany: wiąże się z bieżącym priorytetem biznesowym, ma imiennie wskazaną osobę odpowiedzialną i prowadzi do decyzji na stałym przeglądzie. Większość zakładów śledzi setki wskaźników; błąd polega na tym, że traktuje się je wszystkie jak KPI i w efekcie żadnego nie przegląda porządnie.
Jak często przeglądać KPI produkcji?
W rytmie, w którym ktoś może na nie zareagować. Liczby zmianowe i dzienne, takie jak incydenty BHP, FPY i zgodność z planem, należą do codziennej tablicy Tier. Tygodniowe zestawienia, jak OTIF i trend OEE, należą do cotygodniowego przeglądu wyników. Wskaźniki finansowe i strategiczne, jak COPQ i rotacja zapasów, należą do comiesięcznego przeglądu zarządzania. Ta sama liczba może pojawiać się na kilku poziomach, w różnej szczegółowości.
Jaka terminowość dostaw jest dobra?
Uczciwej uniwersalnej liczby nie ma, bo wynik OTD zależy od tego, jak się go mierzy: od pierwszej obietnicy czy od ostatniej zmiany terminu, na pozycje zamówienia czy na całe zamówienia, z oknem dostawy czy bez. Publikowane wyniki rzadko ujawniają te wybory, więc porównanie z nimi jest porównaniem definicji, a nie wyników. Porównuj się z własnym trendem: ustal definicję, zmierz poziom bazowy i poprawiaj się względem siebie, kwartał po kwartale.
Kto powinien odpowiadać za KPI?
Ten jeden człowiek najbliżej procesu, który potrafi wyjaśnić, dlaczego liczba się ruszyła, i może zlecić środek zaradczy, zwykle kierownik obszaru albo menedżer strumienia wartości, a nie analityk składający raport. Odpowiedzialność oznacza przyniesienie wyjaśnienia i działania, a nie zrobienie wykresu. Jeśli osoba odpowiedzialna nie ma wpływu na liczbę na swoim poziomie, wskaźnik wisi na złym poziomie.

Jak to wygląda w TeamGuru

Daj każdemu KPI odpowiedzialnego i rytm

Zobacz, jak TeamGuru łączy poziom bazowy KPI z tablicami, przeglądami i działaniami, które naprawdę ruszają te liczby.